Toendra

Mijn fiets zet ik tegen het hek bij de Kerkdijk en al snel sta ik midden in de Westbroekse Zodden. Hier kun je 360 graden in de rondte draaien en alleen twee verre torenspitsen als teken van beschaving zien. Verliefd op alle tinten bruin en geel waarin het riet vervalt, loop ik langs de petgaten. Hier werden in de middeleeuwen dikke pakketten veen afgegraven en nu houden natuurbeheerders de boel opnieuw open. Eindeloze stroken land likken als uitgerolde tongen aan de horizon, worden opgesneden door de watergaten. Waar planten elkaar opnieuw wisten te vinden ontstond er een tussenvorm; het trilveen. Ik zet er één voet op, om te ontdekken of het mij kan dragen. Mijn schoen staat voor de helft onder water. Nog een paar stappen en ik verdwijn uit deze tijd. Goed geconserveerd kom ik als veenlijk de musea van de toekomst ingevlogen.

Het gesluierde zonnetje, de hoge temperatuur en de ijstijdachtige vlakte. En dan die rafelige bruine waterranden met vervallend riet. Het geeft me een vreemd gevoel; apocalyptisch en knus tegelijk. Ook mensenlevens verglijden soms het hardst achter kant omrande ramen boven een kruiswoordpuzzel. Wat je ziet zijn de stoffen, de franjes, de aardetinten. De thermostaat geeft 22 graden aan, de leegte begint vanbinnen. De herfst als lappenpop, meegevoerd op verwarrend warme winden. Als alle lappen op de grond liggen, is er geen pop meer over.

2019-10-14 16.03.10 (2)

Westbroekse Zodden, c Anne Broeksma

Dat ik loop is ook een noodzaak. Twee dagen terug leerde ik houthakken, met een bijl van een meter lang. Het was verslavend om een stuk boom in haardklare blokken uiteen te zien vallen. Bijl recht boven je hoofd tillen en op het hout laten vallen. Gewicht en snelheid zijn werk laten doen. Niet elke zwiep was raak, maar het ging best goed. Zo goed dat ik die avond niet meer op een stoel kon zitten. Lopen is de enige pijnloze modus die ik heb.

Het is hier zo weids, dat mijn oog pas kilometers verder op een donkere sliert bosrand botst. Naast de torenspitsen zijn de enige tekenen van beschaving hier de geluiden in de verte. Zonder onderbreking kunnen ze over de toendra van legakkers schallen. Gerommel van vliegtuigen, helikopters en vrachtwagens; geluiden uit een wereld waaraan ik ben ontsnapt. Wanneer er een helikopter dichterbij komt denk ik: nu komen ze me halen.

Aan het einde van het petgat draai ik me om en kijk uit over de eindeloze strook water. Op zoek naar een teken ben ik, om te bepalen of ik dit landschap moet koesteren of vrezen. Alles wat ik zie is wuivend riet en breed uitlopende ribbels op het water, veroorzaakt door de wind. Misschien komt het door de soundtrack van mijn wandeling. De voertuigen in de verte, het onrustige gegak van een onzichtbare groep ganzen; in combinatie met de warme wind suggereert het een opbouw naar iets wat, vermoed ik, niet zal arriveren.

Misschien is het beter dat ik geen tekenen vind. Een jaar geleden was ik met Alexis en I-ting, onze vriendin uit Taiwan die we in de schubdierenopvang hebben ontmoet, op de Hoge Veluwe. ‘The Dutch wilderness’. We hadden net de moeflons bekeken door onze verrekijkers, die speciaal uit Spanje hier naartoe waren gehaald om het landschap open te houden. Eigenlijk een groep saaie schapen, maar omdat er geen hek of sloot omheen lag, maakte het indruk. Het was een warme zondag in september en we gingen op onze jassen liggen, in een open eikenbosje naast de heide. We doezelden kort weg. Toen ik wakker werd, lag er op mijn buik een klein groen rupsje. Tot mijn verschrikking zag ik dat het twee koppen had, één aan elk uiteinde. Het ding probeerde in twee richtingen aan zichzelf te ontsnappen. Wriemelend bleef het op z’n plek. Vol afschuw slingerde ik het ver bij mij vandaan. De rest van de dag kon ik alleen maar aan dat duivelsgedrocht denken. Als het nog een vlinder moest worden, zou het opstijgen uit de doos van Pandora en hysterisch overal tegenaan fladderen. Hoe is het mogelijk dat op de mooiste plekken op de mooiste dagen nog zoveel klein leed te vinden is.

2019-10-14 16.20.24 (2)

Petgat bij de Westbroekse Zodden, c Anne Broeksma

Met een boog loop ik terug naar waar ik vandaan ben gekomen, via de andere kant van het petgat. Het grenst aan een weiland met een sloot ervoor, waarlangs lisdodden groeien. Vroeger noemde ik die ‘bullenpezen’, omdat ik die bijnaam had onthouden uit een kinderboek over een kikker. Niet zo lang geleden kwam ik erachter dat bullenpees eigenlijk ‘stierenlul’ betekent, en dat die als ‘bullenpezen’ in gedroogde vorm in de dierenwinkel liggen, voor honden om op te kauwen. Het opschrift ‘stierenpenissen’ verkoopt wellicht minder goed. Ik betast een bruine kolf, het voelt aan als het zachtste velours. Achter mij zie ik iemand naderen. Snel laat ik de kolf los en loop door. Hoewel de wandelaar nooit kan weten dat ik iets smerigs aan het doen was, schaam ik me toch.

Een vliegtuigspoor loopt dwars door de zon, waardoor die iets weg heeft van een vallende ster. Vanuit mijn linker ooghoek zie ik iets uit het water van een petgat steken. Wat is dat? Het lijkt wel een hand. Een bruine, gerimpelde hand. Komt hier een verongelukte veengraver uit de middeleeuwen bovendrijven? Misschien is dit dan de apocalyptische wending waarop ik zat te wachten. Als ik een paar stappen richting de zombiehand heb gezet en mijn ogen scherp stel, zie ik dat het een blad is. Een lelieblad, dat door rotting in een vreemde kromme vorm is getrokken.

Het laatste stuk loop ik door een moerasbos en meteen bevind ik me in een andere, meer lieflijke wereld. Het is net of kabouters vanuit de kruinen van de elzen en wilgen geelgroene lichtjes naar beneden hebben gestrooid. Het zijn klimplanten, die hun kans grijpen nu de bomen het eigen blad loslaten. Ze hullen alles in een fris geel licht, het lijkt wel lente. Laag boven de grond hangen rode en zwarte bramen, wat de verwarring over het seizoen compleet maakt. Tijdloos en betoverd loop ik verder. Alleen de verdorde bladeren op de bosvloer tonen de bestemming van dit lichtpaleis.

2019-10-14 15.54.42 (2)

Het moerasbos naast het veengebied, c Anne Broeksma.

Achter de varens naast het pad hoor ik iets hoppen, misschien wel een kikker, of een klein zoogdier. Ik kniel erbij neer, maar het geluid komt niet terug. Dan kijk ik achter me. Er nadert een grote zwarte kat over het pad, haar ogen van hetzelfde oplichtende geel als de klimplanten waarmee dit bos is versierd. De kat nadert met een monter drafje en omdat ik grijs en gehurkt in een bocht zit, ziet ze mij niet meteen. Bewonderend kijk ik naar dat soepele zwarte lijf en voel me een oude eik. Zodra de kat mij ziet draait ze zich om en verdwijnt met hetzelfde drafje uit het zicht. Dit is geen apocalyptische kat, maar een montere poes met plannen. Plannen waar ze mij niet bij wil betrekken.

Als ik het toverbos verlaat en mijn fiets weer bij het hek tref, trap ik mezelf langs lome boerderijen en ritselende knotwilgen weer terug richting stad. Hier geen vreemd geelpaars licht of bruine rafelranden, maar Hollandse blauwheid en koppig groen gras. Alsof er hier nog niets aan het vervallen is. De natuur niet van plan is haar binnenste te tonen. Elke diersoort heeft hier een eigen strook land. Een strook koe, een strook schaap, en ook de ganzen en zwanen zitten keurig in groepjes. Alleen de zilverreigers en blauwe reigers houden zich niet aan de spelregels, staan als ranke observators midden tussen de andere beesten. Eenzame jagers hebben veel loertijd nodig.

Langzaam bereik ik de geluiden die eerst alleen in de verte bestonden. Onzichtbaar ga ik op in het spitsverkeer op de noorderring, voeg ik in op de strook van mijn soort. Alsof ik nooit naar een toendra uit de middeleeuwen ben geweest. Alsof ik nooit het gele licht uit de elzen heb zien vallen.

Voor meer verhalen uit de serie ‘Ontdekkingsreis NL’, zie hier

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s