Geplukt

Zwedendagboek – 12 september

Zit ik al maanden onder de rode kralen van de lijsterbes aan een kampvuurtje, kom ik er nu pas achter dat ze eetbaar zijn. Een beetje bitter, maar met wat vanille of appel schijn je er geweldige jam van te kunnen maken. Als de vorst eroverheen is geweest, neemt het bittere iets af. Maar als je te lang wacht, roven langstrekkende pestvogels de takken leeg. Een nachtje vriezer is een alternatief.

Had ik me maar eerder in de bessen verdiept, want morgen is de laatste dag van ons verblijf in Midden-Zweden. Natuurlijk plukten we zo nu en dan bosbessen. Dit jaar voor het eerst met echte ‘kammen’, die we gewoon in de supermarkt vonden. Winkels die hun klanten zelfvoorzienend maken; ik hou ervan. Met zo’n zeef roetsj je door de struiken en vallen alleen de bessen in de bak eronder. Bosbessen zijn niet moeilijk te vinden, het gerucht gaat dat 17% van Zweden ermee is bedekt. In Värmland moet dat hoger liggen, want er staat in vergelijking met het zuiden nog meer bos. En letterlijk de hele bosvloer bestaat hier uit bosbessenstruiken. We gooien ze door de havermout en een vriendin maakte een bossenbessentaart van amandelmeel.

Sinds een paar weken is ook de vossenbes rijp. Twee uur plukken, met vijf potten intense jam als resultaat. Hij is hier iets minder talrijk dan de bosbes, maar je komt hem nog steeds op elke wandeling tegen. Vaak groeien bosbes en vossenbes gewoon door elkaar. Allebei heideplantjes die van zure bodems houden. In Zweden heet hij ‘lingonbär’ en is het de meest gangbare bes in jams, sauzen en limonade. In het noorden van Europa iets gewoons, waar mensen hun vriezers in september mee volgooien. Voor mij een ontdekking. Als je het zoete van suiker tegenover het bittere van de bes plaatst, krijg je een rijke, licht dramatische smaak die aan kerstmis doet denken. En die geweldig combineert op een donker broodje met roomkaas of geitenkaas.

2019-09-12 13.15.30

Gebukte vossenbessenplukker tussen ’t groen. © Anne Broeksma

Veel bessen dragen namen van dieren. Vossenbessen worden ook wel ‘cowberries’ genoemd, en dan heb je nog de ‘bearberries’ die erop lijken. En de cranberry of veenbes, is in het Engels en Zweeds naar de kraanvogel vernoemd. In de zomer zie je hier af en toe een paartje, maar nu verzamelen grote groepen zich in mistige weilanden, om zich klaar te maken voor de trek naar Azië. Een prachtig gezicht, die grote grijze vogels op hoge poten. Kraanvogels houden net als de veenbes van moerassige gebieden, waar ze naast vissen en kikkers vast ook weleens een zure bes achterover slaan. Ergens anders lees ik weer dat de bloem, die later in de bes verandert, op de kop van een kraanvogel lijkt.

Een aantal weken geleden waren er vrienden op bezoek. We bedachten Zweedse spreekwoorden: Wie bessen koopt, plukt zichzelf. Iets waar we op kwamen door het bord in de tuin van de overburen: Bär köp alla dagar! / Elke dag bessen te koop!. Verlokkelijk, maar nee. We hebben die kammen niet voor niets. Door mijn duik in de wondere wereld van bessen, heb ik er nog een nieuw Zweeds spreekwoord bij. Eentje die echt bestaat: “De är sura”, sa räven om rönnbären. / “Die zijn zuur”, zei de vos over de lijsterbessen. Een mooie allegorie voor de neiging af te kraken wat je niet kunt krijgen. Het is bekend dat vossen soms bessen eten, maar lijsterbessen hangen te hoog.

Het plukken van bessen met zo’n kam is een bevredigende bezigheid, maar je hebt daarna wel een flinke tekencheck nodig. Ik heb al heel wat miniscule vampiertjes van me af moeten trekken. Misschien kan er nog een Zweeds spreekwoord bij: Wie bessen plukt, moet uit de kleren.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s